Hiệu quả kế toán số thông qua số hóa và tích hợp chứng từ điện tử trong bối cảnh AI/GenAI tại Việt Nam
DOI:
https://doi.org/10.33301/JED.VI.3106Từ khóa:
Kế toán số, hiệu quả kế toán số, số hóa và tích hợp chứng từ điện tử, chứng từ điện tử, GenAITóm tắt
Nghiên cứu kiểm định cách các nguồn lực công nghệ, quản trị dữ liệu, hỗ trợ lãnh đạo, áp lực thể chế và năng lực số - AI của nhân sự kế toán ảnh hưởng đến hiệu quả kế toán số thông qua mức độ số hóa và tích hợp chứng từ điện tử tại Việt Nam. Dựa trên quan điểm dựa trên nguồn lực, lý thuyết tân thể chế và lý thuyết hệ thống xã hội kỹ thuật, nghiên cứu đề xuất mô hình gồm năm yếu tố đầu vào, biến trung gian là mức độ số hóa và tích hợp chứng từ điện tử, và biến phụ thuộc là hiệu quả kế toán số. Dữ liệu gồm 353 phản hồi hợp lệ và được phân tích bằng PLS-SEM. Kết quả cho thấy các thang đo đạt độ tin cậy, giá trị hội tụ và giá trị phân biệt. Mô hình giải thích 64,1% biến thiên của chứng từ điện tử và 42,1% biến thiên của hiệu quả kế toán số. Kết quả cũng xác nhận vai trò trung gian của chứng từ điện tử, cho thấy hiệu quả kế toán số phụ thuộc vào khả năng chuyển hóa nguồn lực số và AI thành quy trình chứng từ điện tử được tích hợp và khai thác hiệu quả.
Tài liệu tham khảo
Abraham, R., Schneider, J. & vom Brocke, J. (2019). Data governance: A conceptual framework, structured review, and research agenda. International Journal of Information Management, 49, 424-438. https://doi.org/10.1016/j.ijinfomgt.2019.07.008
Ballantine, J., Boyce, G. & Stoner, G. (2024). A critical review of AI in accounting education: Threat and opportunity. Critical Perspectives on Accounting, 99, 102711. https://doi.org/10.1016/j.cpa.2024.102711
Barney, J.B. (1991). Firm resources and sustained competitive advantage. Journal of Management, 17(1), 99-120. https://doi.org/10.1177/014920639101700108
Barney, J.B. (2001). Resource-based theories of competitive advantage: A ten-year retrospective on the resource-based view. Journal of Management, 27(6), 643-650. https://doi.org/10.1177/014920630102700602
Bellon, M., Dabla-Norris, E., Khalid, S. & Lima, F. (2022). Digitalization to improve tax compliance: Evidence from VAT e-invoicing in Peru. Journal of Public Economics, 210, 104661. https://doi.org/10.1016/j.jpubeco.2022.104661
Bharadwaj, A.S. (2000). A resource-based perspective on information technology capability and firm performance: An empirical investigation. MIS Quarterly, 24(1), 169-196. https://doi.org/10.2307/3250983
Bostrom, R.P. & Heinen, J.S. (1977). MIS problems and failures: A socio-technical perspective. Part II: The application of socio-technical theory. MIS Quarterly, 1(4), 11-28. https://doi.org/10.2307/249019
Bộ Tài chính (2021). Thông tư số 78/2021/TT-BTC hướng dẫn thực hiện một số điều của Luật Quản lý thuế và Nghị định số 123/2020/NĐ-CP quy định về hóa đơn, chứng từ. Ngày 17 tháng 9 năm 2021.
Burritt, R. & Christ, K. (2016). Industry 4.0 and environmental accounting: A new revolution?. Asian Journal of Sustainability and Social Responsibility, 1(1), 23-38. https://doi.org/10.1186/s41180-016-0007-y
Byrd, T.A. & Turner, D.E. (2000). Measuring the flexibility of information technology infrastructure: Exploratory analysis of a construct. Journal of Management Information Systems, 17(1), 167-208. https://doi.org/10.1080/07421222.2000.11045632
Chính phủ (2020). Nghị định số 123/2020/NĐ-CP quy định về hóa đơn, chứng từ. Ngày 19 tháng 10 năm 2020.
DeLone, W.H. & McLean, E.R. (2003). The DeLone and McLean model of information systems success: A ten-year update. Journal of Management Information Systems, 19(4), 9-30. https://doi.org/10.1080/07421222.2003.11045748
DiMaggio, P.J. & Powell, W.W. (1983). The iron cage revisited: Institutional isomorphism and collective rationality in organizational fields. American Sociological Review, 48(2), 147-160. https://doi.org/10.2307/2095101
Đỗ Thị Hải Hà & Mạc Thị Hải Yến (2021). Tác động của hệ thống thuế điện tử đến tuân thủ thuế của doanh nghiệp Việt Nam. Tạp chí Kinh tế và Phát triển, 287, 55-65.
Hair, J.F.,Jr., Hult, G.T.M., Ringle, C.M., Sarstedt, M., Danks, N.P. & Ray, S. (2021). Partial least squares structural equation modeling (PLS-SEM) using R: A workbook. Springer. https://doi.org/10.1007/978-3-030-80519-7
Hung, B.Q., Hoa, T.A., Hoai, T.T. & Nguyen, N.P. (2023). Advancement of cloud-based accounting effectiveness, decision-making quality, and firm performance through digital transformation and digital leadership: Empirical evidence from Vietnam. Heliyon, 9(6), e16929. https://doi.org/10.1016/j.heliyon.2023.e16929
Iacovou, C.L., Benbasat, I. & Dexter, A.S. (1995). Electronic data interchange and small organizations: Adoption and impact of technology. MIS Quarterly, 19(4), 465-485. https://doi.org/10.2307/249629
Khatri, V. & Brown, C.V. (2010). Designing data governance. Communications of the ACM, 53(1), 148-152. https://doi.org/10.1145/1629175.1629210
Lại Thị Thu Thủy & Trần Bình Minh (2025). Ảnh hưởng của blockchain và trí tuệ nhân tạo đến chất lượng kiểm toán độc lập tại Việt Nam. Tạp chí Kinh tế và Phát triển, 332, 32-41. https://doi.org/10.33301/JED.VI.1979
Lê Đức Lữ, Phạm Huy Hùng, Trần Bình Minh & Nguyễn Phạm Phương Anh (2024). Mối quan hệ giữa việc áp dụng công nghệ số và chất lượng kiểm toán tại các công ty kiểm toán ở Việt Nam. Tạp chí Kinh tế và Phát triển, 325, 52-61. https://doi.org/10.33301/JED.VI.1755
Liang, H., Saraf, N., Hu, Q. & Xue, Y. (2007). Assimilation of enterprise systems: The effect of institutional pressures and the mediating role of top management. MIS Quarterly, 31(1), 59-87. https://doi.org/10.2307/25148781
Long, D. & Magerko, B. (2020). What is AI literacy? Competencies and design considerations. Proceedings of the 2020 CHI Conference on Human Factors in Computing Systems. Association for Computing Machinery, New York, 1-16. https://doi.org/10.1145/3313831.3376727
Melville, N., Kraemer, K. & Gurbaxani, V. (2004). Review: Information technology and organizational performance: An integrative model of IT business value. MIS Quarterly, 28(2), 283-322. https://doi.org/10.2307/25148636
Meyer, J.W. & Rowan, B. (1977). Institutionalized organizations: Formal structure as myth and ceremony. American Journal of Sociology, 83(2), 340-363. https://doi.org/10.1086/226550
Moll, J. & Yigitbasioglu, O. (2019). The role of internet-related technologies in shaping the work of accountants: New directions for accounting research. The British Accounting Review, 51(6), 100833. https://doi.org/10.1016/j.bar.2019.04.002
Nguyen, T., Le-Anh, T., Nguyen, T.H.N., Nguyen, T.H.L. & Nguyen, T.X. (2024). Digital transformation in accounting of Vietnamese small and medium enterprises. Journal of Financial Reporting and Accounting, 23(2), 769-787. https://doi.org/10.1108/JFRA-12-2023-0761
Nguyễn Thị Bích Loan & Chử Bá Quyết (2022). Ảnh hưởng của các công nghệ kỹ thuật số đến hiệu suất kinh doanh của doanh nghiệp bán lẻ tại Việt Nam. Tạp chí Kinh tế và Phát triển, 297, 62-73.
Nitzl, C., Roldan, J.L. & Cepeda, G. (2016). Mediation analysis in partial least squares path modeling: Helping researchers discuss more sophisticated models. Industrial Management & Data Systems, 116(9), 1849-1864. https://doi.org/10.1108/IMDS-07-2015-0302
Podsakoff, P.M., MacKenzie, S.B., Lee, J.Y. & Podsakoff, N.P. (2003). Common method biases in behavioral research: A critical review of the literature and recommended remedies. Journal of Applied Psychology, 88(5), 879-903. https://doi.org/10.1037/0021-9010.88.5.879
Quốc hội (2015). Luật Kế toán số 88/2015/QH13. Ngày 20 tháng 11 năm 2015.
Teo, H.H., Wei, K.K. & Benbasat, I. (2003). Predicting intention to adopt interorganizational linkages: An institutional perspective. MIS Quarterly, 27(1), 19-49. https://doi.org/10.2307/30036518
Thong, J.Y.L. (1999). An integrated model of information systems adoption in small businesses. Journal of Management Information Systems, 15(4), 187-214. https://doi.org/10.1080/07421222.1999.11518227
Tippins, M.J. & Sohi, R.S. (2003). IT competency and firm performance: Is organizational learning a missing link?. Strategic Management Journal, 24(8), 745-761. https://doi.org/10.1002/smj.337
Tiwari, A.K., Marak, Z.R., Paul, J. & Deshpande, A.P. (2023). Determinants of electronic invoicing technology adoption: Toward managing business information system transformation. Journal of Innovation & Knowledge, 8(3), 100366. https://doi.org/10.1016/j.jik.2023.100366
Trist, E.L. & Bamforth, K.W. (1951). Some social and psychological consequences of the longwall method of coal-getting: An examination of the psychological situation and defences of a work group in relation to the social structure and technological content of the work system. Human Relations, 4(1), 3-38. https://doi.org/10.1177/001872675100400101
Verhoef, P.C., Broekhuizen, T., Bart, Y., Bhattacharya, A., Dong, J.Q., Fabian, N. & Haenlein, M. (2021). Digital transformation: A multidisciplinary reflection and research agenda. Journal of Business Research, 122, 889-901. https://doi.org/10.1016/j.jbusres.2019.09.022
Vial, G. (2021). Understanding digital transformation: A review and a research agenda. In Hinterhuber, A. Vescovi, T. & Checchinato, F. (Eds.), Managing digital transformation (13-66). Routledge. https://doi.org/10.4324/9781003008637-4
Wade, M. & Hulland, J. (2004). Review: The resource-based view and information systems research: Review, extension, and suggestions for future research. MIS Quarterly, 28(1), 107-142. https://doi.org/10.2307/25148626
Wang, B., Rau, P.L.P. & Yuan, T. (2023). Measuring user competence in using artificial intelligence: Validity and reliability of artificial intelligence literacy scale. Behaviour & Information Technology, 42(9), 1324-1337. https://doi.org/10.1080/0144929X.2022.2072768
Wernerfelt, B. (1984). A resource-based view of the firm. Strategic Management Journal, 5(2), 171-180. https://doi.org/10.1002/smj.4250050207
Wixom, B.H. & Todd, P.A. (2005). A theoretical integration of user satisfaction and technology acceptance. Information Systems Research, 16(1), 85-102. https://doi.org/10.1287/isre.1050.0042
Zhao, X., Lynch, J.G.Jr. & Chen, Q. (2010). Reconsidering Baron and Kenny: Myths and truths about mediation analysis. Journal of Consumer Research, 37(2), 197-206. https://doi.org/10.1086/651257
